نقش کلید تبدیل در سیم کشی ساختمان

سیم‌کشی ساختمان باید به نحوی باشد که حداکثر آسایش و راحتی را برای ساکنان به ارمغان آورد؛ برای تشریح کلید تبدیل باید گفت، همان گونه که یک کلید معمولی تحت عنوان کلید تک پل، یک لامپ را در یک سالن یا اتاق روشن یا خاموش می کند، لازم است در راهروهای نسبتاً بلند ساختمان لازم است، لامپ راهرو هم از ابتدا و هم از انتهای راهرو قابل کنترل باشد.این وظیفه بر عهده‌ی کلید تبدیل است.

نقشه‌ی برق:

برای برق‌کشی ساختمان نیاز به نقشه‌ی برق داریم تا بر اساس آن بتوانیم محل دقیق و حساب شده‌ای برای کلیدها، پریزها، لامپ ها،انواع ترمینال ها درنظر بگیریم. علاوه بر آن بایستی نقشه خوانی هم بدانیم و به عبارتی با علامت های اختصاری مشخصه‌ی انواع کلیدها، مصرف کننده ها و اتصالات مختلف آشنایی داشته باشیم. مهم‌تر از همه این که به اصول ایمنی حاکم بر برق‌کشی کاملاً پایبند باشیم و از تجهیزات ایمن و سالمی استفاده ‌کنیم.

نقشهی برق

بهتر است انواع سیستم های روشنایی در سالن ها، راه پله ها و راهروها را مرور کنیم و به مقایسه‌ی هریک بپردازیم:

کلید روشنایی تایمری ( تایمر راه پله ):

این کلید به صورت زمان بندی شده ای عمل می کند، به این صورت که بر اساس تخمین مدت زمان لازم برای طی کردن یک راهرو، کلید یک بار تنظیم شده و هر بار کلید زده می شود، به میزان مشخص شده روشن می‌ماند، این روش کنترل روشنایی معایب زیر را دارد:

  1. سرعت عبور افراد مختلف با هم متفاوت بوده و بنابراین گاهی زودتر خاموش شده و فرد کهن‌سالی را که به کندی حرکت می کند دچار مشکل می سازد.
  2. اولین فردی که وارد راهرو می شود، لامپ را روشن می‌کند، چنان‌چه افراد دیگری به فاصله کمی وارد شوند، در میانه‌ی مسیر با خاموشی لامپ و تاریکی مسیر مواجه می‌شوند.

کلید روشنایی سنسور حرکتی ( چشم راه پله ):

استفاده از سنسور حرکتی برای روشنایی راه پله یا راهروها دو مزیت و دو عیب دارد:

مزیت های کلید روشنایی چشم راه پله:

  • نیاز به سیم‌ کشی کلید نیست، چون سنسور در سقف و کنار لامپ کارگذاشته می‌شود.
  •  در اماکن عمومی و ساختمان های مشترک، کاربرد خوبی دارد چون اولاً ممکن است برای افراد یافتن کلید در محل های نسبتاً عمومی، مشکل است؛ ثانیاً صرفه جویی بسیاری در هزینه‌ی برق صورت می‌گیرد، چراکه سهل‌انگاری ناشی از خاموش نکردن لامپ، دیگر محلی ندارد.

محدودیت های کلید روشنایی چشم راه پله:

  • در اماکن باز، حیاط بیرون و خانه های ویلایی قابل استفاده نیست.
  • در راهروهای طولانی نیاز به سنسورهای متعدد است.
  • در هنگام ورود به راه پله، بسته به زمان عکس العمل سنسور، و جنب و جوش فردی که وارد می شود، چند ثانیه‌ای راه پله تاریک است و برای کودکان و افراد مسن، مسئله ی ناخوشایندی است.

کلید تبدیل(Two way switch):

هرگاه بخواهیم لامپ یا هرگونه مصرف کننده ای را از دو نقطه یا بیشتر کنترل کنیم از کلید تبدیل استفاده می‌کنیم. با مداری که به وسیله ی کلید تبدیل ایجاد می شود، شرایط کنترل یک یا چند لامپ به شکلی که گفته می شود، فراهم می شود.

نقشه کلید تبدیل:

برای آموزش سیم کشی کلید تبدیل، ابتدا نقشه ی کلید معمولی تک پل و سپس کلید دو پل را نشان می‌دهیم، سپس به نقشه کلید تبدیل می پردازیم.

نقشه گسترده مدارکلید یک پل

در مدار کلید تک پل، نول مستقیماً به لامپ متصل می شود و فاز از طریق کلید به لامپ می رسد.

نقشه گسترده مدارکلید دوبل

در مدار کلید دوپل، نول مستقیماً به لامپ ها می رود، فاز به ورودی کلید رفته و در آنجا، وضعیت کلید تعیین می‌کند که مدار فاز کدام یک از لامپ ها متصل باشد. در نقشه فوق یکی از پل های کلید، تنها یک لامپ را کنترل می‌کند، در حالی که پل دیگر وظیفه کنترل دو لامپ را بر عهده دارد.

نقشه گسترده مدار کلید تبدیل

 

در شکل بالا ( مدار کلید تبدیل ) همان گونه که دیده می شود، نول مستقیماً به لامپ متصل می شود، فاز نیز ابتدا به کلید Q1 رفته و سپس بسته به وضعیت این کلید متوقف شده یا به کلید Q2 می رود. این کلید اگر متصل باشد، لامپ روشن می شود و اگر قطع باشد لامپ خاموش می شود.

روشن و خاموش شدن لامپ E1 هم به وضعیت کلید Q1 مرتیط است و هم به وضعیت کلید Q2. نکته‌ی جالب توجه و مهم در این مدار این است که کلید تبدیل سه ترمینال ( پیچ اتصال سیم) دارد، یکی ورودی که معمولاً به رنگ قرمز یا طلایی است و دوتای دیگر که به رنگ نقره ای است. به ترمینال ورودی ترمینال مشترک هم گفته می شود، به همین ترتیب به دو ترمینال دیگر ترمینال های غیرمشترک نیز گفته می شود.

آموزش سیم کشی کلید تبدیل

در شکل زیر مدار کلید تبدیل به روشنی نشان داده شده است:

مدار کلید تبدیل

مطابق شکل بالا، برای سیم کشی مدار تبدیل، نول مستقیماً به لامپ (ها) متصل می شود (سیم آبی ). فاز به ترمینال مشترک یکی از کلیدهای تبدیل می رسد ( سیم قرمز)، دو ترمینال غیرمشترک کلید تبدیل اول به دو ترمینال غیرمشترک کلید تبدیل دوم متصل می شود ( سیم های سبز ). ترمینال مشترک کلید تبدیل دوم نیز به عنوان فاز به لامپ(ها) متصل می شود (سیم قرمز).

حالت های دوگانه‌ی کلید تبدیل در شکل های زیر نشان داده شده است:

 

مدار کلید تبدیل حالت اول

 

 

مدار کلید تبدیل حالت دوم

نکته: این امکان وجود دارد که در یک مدار کلید تبدیل، به اشتباه سیم فاز به یکی از دو ترمینال غیرمشترک متصل شود، در این حالت اختلال زیر بروز می کند:

در صورتی که کلید اول در حالت 1 باشد، کلید دوم می تواند لامپ را خاموش و روشن کند، ولی اگر کلید اول در حالت 2 باشد، کلید دوم نمی تواند کنترلی بر روی لامپ داشته باشد.

انواع کلید تبدیل از نظر کاربرد:

  • کلید تبدیل معمولی
  • کلید تبدیل در مدار صلیبی

انواع کلید تبدیل از نظر مدار:

  • مدار استاندارد
  • مدار حرفه ای یا صرفه ای
  • مدار صلیبی

گاهی اوقات برق‌کاران در نصب کلید تبدیل، روشی به نام مدار کلید تبدیل موسوم به صرفه‌ای رابه کار می‌برند. نام دیگر این مدار کلید تبدیل، مدار حرفه ای یا مدار بازاری می باشد.

باید گفت این روش، غیراستاندارد است و به هیچ وجه توصیه نمی شود، اما چون ممکن است شما به آن برخورد کنید، در اینجا شکل آن آورده می شود.

روش بازاری بستن کلید تبدیل

در بعضی مواقع کلید تبدیل برای کنترل چندین لامپ استفاده می شود، در شکل چگونگی بستن چنین مداری نشان داده شده است.

کلید تبدیل با کنترل چندین لامپ

لوله‌کشی سیم کشی مدار کلید تبدیل

برای نصب لوله های مربوط به سیم کشی مدار کلید تبدیل، مانند شکل زیر عمل می کنیم:

لوله گذاری مدار کلید تبدیل

مدار سیم کشی صلیبی و نقش کلید تبدیل در آن

هرگاه بخواهیم یک یا چند لامپ را از سه نقطه یا بیشتر کنترل کنیم مثلاً سالن بزرگ یا راهرو طولانی داشته باشیم، از دو عدد کلید تبدیل و به تعداد لازم کلید صلیبی استفاده می کنیم. به این شکل که نول را به لامپ متصل می کنیم، سپس فاز را به ترمینال مشترک کلید تبدیل اول، وصل کرده و دو ترمینال غیرمشترک کلید را به دو عدد از ترمینال های کلید صلیبی متصل می کنیم. در این حال دو عدد سیم از ترمینال های دیگر صلیبی گرفته و به ترمینال های مشترک کلید تبدیل دوم متصل می کنیم.

بعد از آن سیمی از ترمینال مشترک کلید تبدیل دوم گرفته و به لامپ متصل می کنیم. در مدار سیم کشی صلیبی، به تعداد زیاد می توان کلید صلیبی بین دو کلید تبدیل اضافه می کنیم. به هر تعداد که کلید صلیبی اضافه کنیم، نقاط بیشتری برای کنترل لامپ روشنایی اضافه کرده ایم. مثلاً هرگاه در مداری 5 کلید صلیبی داشه باشیم؛ به این معناست که لامپ یا لامپ های مربوطه از 7=1+5+1 نقطه قابل کنترل هستند.

در شکل مدار سیم کشی صلیبی با 4 نقطه‌ی کنترل نشان داده شده است:

مدار سیم کشی صلیبی

نکات ایمنی کار با برق

  • در تمام مدت برق کاری از از قطع برق، اطمینان کامل پیدا کنید.
  • استفاده از دستکش مخصوص، در مواقعی که ناچارً قرار است با سیم برق‌دار کار کنید.
  • استفاده از فازمتر برای آزمایش وجود فاز درسیم ها. نوعی فازمتر به نام فازنمای القایی برای این منظور بسیار مناسب است.
  • استفاده از کفش مناسب و عایق