تریستور چیست و چه کاربردی دارد؟ + انواع آن

تریستور چیست؟

تریستور یک قطعه چهار لایه با نیمه‌هادی‌های متناوب نوع P و نوع N است. قطعه Thyristor در ابتدایی‌ترین شکل خود دارای سه پایانه آند (ترمینال مثبت)، کاتد (ترمینال منفی) و گیت (ترمینال کنترل) است. گیت، انتقال جریان بین آند و کاتد را کنترل می‌کند. تریستور این توانایی را دارد که به سرعت از حالت جریان رسانا به حالت غیررسانایی تغییر کند.

کار تریستور چیست؟

از تریستور به‌عنوان یک کلید بین راهی، میان ولتاژ و سایر اجزای مدار استفاده می‌شود؛ تریستور به‌عنوان یک دیود یا یکسوساز در مدار کار می‌کند که قطع و وصل شدن آن قابل کنترل است. این قطعه کوچک و سبک، حفاظت کافی از مدارهای با ولتاژ و جریان بالا (تا ۶۰۰۰ ولت، ۴۵۰۰ آمپر) را ارائه می‌دهد. همچنین هزینه نگهداری این قطعه کم است و با عملکرد در شرایط مناسب، تریستور بدون مشکل خاصی، باقی می‌ماند.

تریستورها زیربنای اصلی سیستم‌های تغذیه هستند، اما برای درک دقیق‌تر عملکرد آن‌ها در صنعت، پیشنهاد می‌کنیم مقاله مهم‌ترین تفاوت اینورتر و درایو را مطالعه کنید تا با کاربرد نهایی این قطعات در کنترل موتورها آشنا شوید 

بررسی انواع تریستور براساس ماهیت رفتار آن‌ها

تریستورها را می‌توان بسته‌به ماهیت رفتار روشن و خاموش شدنشان و ویژگی‌های ولتاژ و جریان آنها طبقه‌بندی کرد. کلاس‌های مختلف تریستور عبارت‌اند از:

• تریستورها با قابلیت روشن شدن (کنترل یک‌طرفه) شامل: یکسو‌کننده کنترل‌شده سیلیکونی (SCR)، تریستور رسانای معکوس (RCT) و تریستور LASCR
• تریستورها با قابلیت خاموش شدن (کنترل یک‌طرفه) شامل: تریستور گیت خاموش‌کننده (GTO) و تریستور MOS، تریستور ETO
• تریستور با کنترل دو طرفه شامل: تریستور TRIAC، تریستور DIAC و تریستور SIDAC

هرکدام از این انواع تریستورها بسته‌به کاربرد و ویژگی‌های منحصربه‌فردشان در صنایع و شرایط متنوع استفاده می‌شوند.

دیود چیست و چگونه در کنترل جریان الکتریکی در مدارها به‌کار می‌رود؟ برای اطلاعات بیشتر، مقاله دیود چیست را بخوانید.

طرز کار تریستور به چه شکل است؟

وقتی پایه گیت تریستور را با یک ولتاژ پالس مثبت تحریک می‌کنیم، عملکرد آن مانند یک دیود معمولی می‌شود؛ درنتیجه پایه آند به کاتد وصل می‌شود ولی پایه کاتد به آند وصل نمی‌شود. نکته مهم در تریستور این است که تا زمانی‌که پایه گیت، پالس منفی دریافت نکند، اتصال آند به کاتد قطع نخواهد شد. درواقع تا زمانیکه پالس مثبت قطع نشود، جریان و ولتاژ در مدار فعال است. به‌محض قطع پالس مثبت در گیت و دریافت پالس منفی، مدار غیرفعال می‌شود.

اگر میخواهید در مورد ولتاژ اطلاعات کسب کنید، مطالعه مقاله اختلاف پتانسیل الکتریکی چیست میتواند مفید باشد.

رایج ترین و مهم ترین کاربردهای تریستور

تریستورها توانایی تحمل و کنترل ولتاژ و جریان‌های بالا را دارند؛ ازاین‌رو از آن‌ها در خطوط انتقال برق ولتاژ بالا و جریان مستقیم و غیرمستقیم استفاده می‌شود. سایر کاربردهای تریستور عبارت‌اند از:

• کلید کنترل قطع و وصل برق در مدارها
• خطوط انتقال نیرو در کارخانه‌ها و صنایع
• سوئیچ‌های جرقه خودرو
• دزدگیرهای ساده
• کنترل سرعت موتورها
• سیستم‌های کنترل فشار
• محافظ‌های ولتاژ
• کاهنده نور
• فلش دوربین
• ژنراتورهای رادار
• مدارهای تایمر
• مدارهای کنترل فاز
• مدارهای نوسانگر

موارد بالا فقط بخشی از استفاده‌های گسترده تریستور در صنعت برق الکترونیک است.

ولت متر ابزار مشابه مولتی متر است که به شما کمک می‌کند تا ولتاژ مدارها را اندازه‌گیری کنید. اگر می‌خواهید با ولت متر و نحوه استفاده از آن برای اندازه‌گیری ولتاژ آشنا شوید، مقاله ولت متر چیست را بخوانید.

تریستور؛ جابه‌جایی جریان‌های الکتریکی بزرگ

در این مقاله سعی کردیم به شکلی کاربردی به پرسش «تریستور چیست» پاسخ دهیم. تریستورها قطعه‌های نیمه‌هادی و سبک‌وزنی هستند که به‌عنوان یک کلید برای کنترل قطع و وصل شدن جریان در مدار فعالیت می‌کنند. طرز کار تریستور به این شکل است که الکترود گیت، وظیفه مدیریت انتقال جریان از آند به کاتد را دارد. انواع تریستور براساس جهت کنترل جریان در آن‌ها تقسیم می‌شود. رایج‌ترین نوع تریستور SCR نام دارد که وظیفه آن روشن کردن جریان در مدار با انتقال از آند به کاتد است.